Charakterystyki starszych przekładów

Septuaginta

LXX, Przekład Siedemdziesięciu

Drugim po Pięcioksięgu, Samarytańskim przekładem z języka oryginału starożytnych hebrajskich pism Biblii na jakikolwiek język, był przekład znany obecnie w biblistyce jako Septuaginta. Twórcy Septuaginty opierali się na oryginalnym tekście hebrajskim, a przekładu dokonali na język grecki, który od czasów podbojów Aleksandra Wielkiego, rozumiany był niemal we wszystkich krajach śródziemnomorskich i bliskowschodnich. Septuaginta powstała na przestrzeni między r. 250 a 150 p.n.e. w Egipcie, gdzie żyła znaczna diaspora żydowska. Nazwa przekładu pochodzi od łac. septuaginta tj. "siedemdziesiąt", bo tylu, a dokładniej 72 tłumaczy, żydowskich uczonych sprowadzonych z Jerozolimy, według źródeł historycznych (tzw. List Arysteasza – II wiek p.n.e.), przez greka, Ptolemeusza II Filadelfa, króla Egiptu, za sprawą Demetriosa z Faleronu, wybitnego myśliciela, a zarazem kustosza Biblioteki Aleksandryjskiej, na wyspę Faros koło Aleksandrii, po sześciu z każdego plemienia izraelskiego. Mieli oni w ciągu 72 dni przetłumaczyć Pięcioksiąg Mojżeszowy. Po dokonaniu tego dzieła jednak stopniowo przekładano i pozostałe księgi, jednak już przez innych tłumaczy, tak że całość pracy nad Pismami hebrajskimi zakończono około 150 r. p.n.e. W trakcie tych prac stopniowo dołączano do składu żydowskie opracowania historyczne, nigdy do tej pory nie zaliczane do hebrajskiego kanonu natchnionych Pism, np. Mądrość Syracha czy Księgi Machabejskie. Z tego też powodu tego składu judaiści nigdy nie uznali za kanoniczny, do tego stopnia, że w Talmudzie dzień zakończenia pracy nad tym przekładem porównywany został do czarnego dnia Starego Testamentu - dnia wyniesienia złotego cielca. Ponieważ przekład powstawał w długim przeciągu czasu i był dziełem wielu ludzi, toteż oczywista, stopień dokładności tłumaczenia daleki był różny, począwszy od braku do dosłowności w Pięcioksięgu czy w Psalmach, aż po całkowitą swobodę, jak w przypadku Księgi Hioba czy Daniela. Wskutek tego, od czasu powstania aż do wieku IV n.e., z którego pochodzą najstarsze odpisy (Kodeksy Vaticanus i Sinaiticus z IV w. oraz Alexandrinus z Vw.), tekst Septuaginty przeżył bogatą historię rozmaitych odpisów, wersji, recenzji, korekt, uzupełnień i prób ujednoliceń. Najbardziej znane zdaje się być gigantyczne dzieło Heksapla Orygenesa (koło 240 r. n.e.). Septuagintę kopiowano i przepisywano obficie, stąd też łączna ilość zachowanych jej rękopisów sięga 1550. Żydowscy pisarze Filon i Józef Flawiusz, używali prawie wyłącznie odpisów Septuaginty. Mimo swych wad przekład ten był ważny dla utrzymania judaizmu wśród Żydów żyjących w diasporze, z dala od kraju, wśród których znajomość hebrajskiego coraz bardziej malała. Ponieważ sporządzony był w języku greckim, tak powszechnym wówczas jak obecnie angielski, dawało to możliwość rozpowszechniania Biblii w całym hellenistycznym świecie, umożliwiło zapoznanie się z nią i z judaizmem również i nie-Żydom. W czasie funkcjonowania pierwszych zborów chrześcijańskich, była prawdopodobnie właśnie Septuaginta najbardziej rozpowszechnionym wówczas przekładem. Z niego też pochodzą starotestamentowe cytaty w Nowym Testamencie. Odpisami z tego przekładu zapewne posługiwano się za czasów Jezusa, gdy w synagogach czytano „Pisma i Proroków”, z całą pewnością jednak z pominięciem ksiąg apokryficznych, obecnie chętniej nazywanych „wtórokanonicznymi” czy „deuterokanonicznymi”. Często podnoszona kwestia mizernej wierności tekstu Septuaginty z manuskryptami hebrajskimi zmuszała Żydów do sięgania do oryginału hebrajskiego, aż wreszcie ich wysokim wymaganiom sprostały przekłady Akwili z Pontu (ok. r. 140), Symmacha (ok. 200 r.) i Teodocjana (ok. r. 180). Synagoga żydowska dzięki tym przekładom odcięła się od hellenistycznej wersji, pozostając na zawsze przy oryginale starohebrajskim.