FAQ 81


Czy to prawda, że ewangelię wg Mateusza spisano w języku hebrajskim, i kto przełożył ją na język grecki?

Nie ma wprost biblijnych wskazówek co do Mateuszowego autorstwa tej księgi, jednakże są pozabiblijne, historyczne co do tego wskazówki.

"Powiada się, że spośród tych czterech sam Mateusz pisał w języku hebrajskim, pozostali w greckim" (Augustyn - "O zgodności Ewangelistów" ks. 1 / 2:4)
"Powiadają, że w tym języku [hebrajskim] pisał Mateusz" (Augustyn - "O zgodności Ewangelistów" ks. 2/66:128; 80:157)
"Ewangelista Mateusz, który Ewangelię napisał w języku hebrajskim" (Hieronim Listy CXX:4)
„Mateusz, zwany także Lewi, z celnika apostoł, pierwszy w Judei dla Żydów, którzy uwierzyli, napisał Ewangelię Chrystusa hebrajskimi literami i słowami” (Hieronim, De viris illustribus, III)

I dalej, co do przekładu ewangelii wg Mateusza na język grecki:
"W Ewangelii, której używają nazarejczycy i ebionici (ostatnio przełożyłem ją z języka hebrajskiego na grecki, przez wielu jest ona uważana za autentyczną Mateusza)” (Hieronim, Komentarz do Mateusza, XII, 13)
(„Hieronim zaś dodaje, że Ewangelia 'hebrajska aż do dziś znajduje się w bibliotece cezarejskiej'" i że on sam miał możliwość opisania jej, gdyż używają jej do dziś nazarejczycy. Nie ulega dziś wątpliwości, że Hieronim czyni tu aluzję do apokryficznej „Ewangelii Hebrajczyków”, którą przez dłuższy czas błędnie utożsamiał z oryginałem Mateusza” (Wstęp do Nowego Testamentu, Poznań – Warszawa 1969, s. 184.).)
„W Ewangelii według Hebrajczyków, napisanej w języku chaldejskim i syryjskim, ale literami hebrajskimi, której nazarejczycy dotąd używają, a która uchodzi za Ewangelię Apostołów, natomiast przez wielu jest uważana za Ewangelię Mateusza i znajduje się w bibliotece w Cezarei" (Hieronim, Dialog przeciw pelagianom, III, 2.)

Przyjmuje się jednak, że Hieronim zamiennie pisał o domniemanej Ewangelii Mateusza i o syryjsko-chaldejskiej "Ewangelii Hebrajczyków" przechowywanej w jego czasach w bibliotece w Cezarei.
Znaleziona przez Georga Howarda hebrajska Ewangelia Mateusza (faq 8), która być może powstała jeszcze w I wieku, wydaje się potwierdzać stary przekaz Papiasza w interpretacji dosłownej. Wedle tej interpretacji Ewangelia Mateusza powstała najpierw w języku hebrajskim.
"[Ireneusz:] 'Otóż Mateusz dla Hebrajczyków napisał i wydał Ewangelię w ich języku ojczystym'" (Euzebiusz/HE V/8:2)
"O Mateuszu mówi [Papiasz] tak: 'Mateusz spisał słowa Pańskie w języku hebrajskim, a każdy tłumaczył je sobie, jak umiał'" (Euzebiusz/HE III/39:16)
"[Orygenes:] 'Mateusz, że wydał ją [Ewangelię] dla wiernych pochodzenia żydowskiego, a pisał w języku hebrajskim'" (Euzebiusz/HE VI/25:4)
"Otóż Mateusz dla Hebrajczyków napisał i wydał Ewangelię w ich własnym dialekcie." (Euzebiusz, Historia kościelna, V, 8, 2)
„Hegezyp przytacza szczegóły z Ewangelii według Hebrajczyków z syryjskiego, a szczególnie dialektu aramejskiego, wykazując tym, że był chrześcijaninem pochodzenia żydowskiego” (Euzebiusz, Historia kościelna, IV, 22, 8.).
Tekst Papiasza, który stał się źródłem poglądu, że Ewangelia św. Mateusza powstała w języku hebrajskim:
„Mateusz uporządkował (synetaxato – 'wprowadził porządek') więc w języku hebrajskim (hebraidi dialekto) logia, a każdy je tłumaczył (lub interpretował – hermeneusen), jak potrafił” (Euzebiusz, Historia kościelna, III, 39, 16). "Mateusz napisał Ewangelię po hebrajsku, która później była tłumaczona na język grecki." (Efrem, Evangelii concordantis expositio)
"Mateusz wyłożył naukę i wyjaśnienie ewangelii po hebrajsku i hebrajskimi literami" (Epifaniusz, Haereses, 30, 3; por. tamże, 30, 13)
"[Nazarejczycy] mają Ewangelię według Mateusza najpełniejszą, po hebrajsku." (Epifaniusz, Haereses, 29, 9, 4)

Résumé: istnieją pozabiblijne, historyczne wskazówki, co do tego, iż to Mateusz spisał tę ewangelię, i uczynił to w języku hebrajskim. Choć nie jest jasne, kto ją przełożył na grekę, to jednak możliwe jest, że zrobił to sam Mateusz.

powrót