Biblia szczególnie

Tekst hebrajski Biblii

Oryginalne manuskrypty zostały spisane w językach hebrajskim i aramejskim. Pierwszym skrybą był Mojżesz, który zaczął je sporządzać, według chronologii biblijnej, w roku 1513 p.n.e., a ostatnich zapisów dokonano krótko po roku 443 p.n.e. O ile wiadomo, do dziś nie dotrwał żaden taki oryginał. Jednakże od początku bardzo starannie przechowywano owe natchnione teksty, jak również ich wiarogodne kopie. Około roku 642 p.n.e., za czasów króla Jozjasza, znaleziono w domu יהוה „księgę prawa” — zapewne był to jej oryginał. Pieczołowicie przechowywano go już 871 lat. Tamto odkrycie tak bardzo zaintrygowało pisarza biblijnego Jeremiasza, że opisał je w Księdze 2 Królów 22:8-10, a około roku 460 p.n.e. o zdarzeniu tym ponownie wspomniał Ezdrasz (2 Kronik 34:14-18). Interesował się on takimi zagadnieniami, gdyż był „biegłym przepisywaczem w dziedzinie Prawa Mojżeszowego, które dał יהוה, Bóg Izraela” (Ezdrasza 7:6). Niewątpliwie miał dostęp do innych zwojów sporządzonych przed jego czasami, a być może też do niektórych oryginałów.
Od dni Ezdrasza wzrastało zapotrzebowanie na kopie Prawa Mojżeszowego. Podczas odrodzenia narodu żydowskiego w roku 537 p.n.e. i później, nie wszyscy jego członkowie powrócili do Jerozolimy i Palestyny. Tysiące pozostało w Babilonie, inni wyemigrowali na przykład ze względu na prowadzone interesy, toteż Żydów można było spotkać w większości dużych ośrodków handlowych starożytnego świata. Wielu każdego roku pielgrzymowało z okazji różnych świąt do Jerozolimy, by oddawać Bogu cześć w tamtejszej świątyni, w której posługiwano się biblijną hebrajszczyzną. Za czasów Ezdrasza Żydzi mieszkający w odległych krajach zbierali się w lokalnych miejscach zgromadzeń zwanych synagogami, gdzie czytano i omawiano Pisma Hebrajskie. Ze względu na znaczną liczbę takich rozproszonych miejsc wielbienia kopiści musieli pomnażać istniejące rękopisy. W synagogach zwykle znajdowała się składnica zwana genizą. Żydzi przechowywali tam podarte lub zniszczone wskutek długiego używania rękopisy, które zastępowano nowymi kopiami przeznaczonymi do bieżącego użytku w synagodze. Od czasu do czasu zawartość genizy uroczyście grzebano w ziemi, aby tekst — zawierający święte imię יהוה nie został zbezczeszczony. W ten sposób w ciągu wieków przestało istnieć tysiące starych manuskryptów hebrajskiej części Biblii. Inaczej jednak stało się z bogatym zbiorem genizy w starej części Kairu — prawdopodobnie dlatego, że ją zamurowano i zapomniano o niej aż do drugiej połowy XIX wieku. W roku 1890 podczas remontu synagogi zbadano zawartość genizy, po czym jej skarby stopniowo wyprzedano lub rozdano. Stosunkowo kompletne rękopisy i tysiące fragmentów (niektóre prawdopodobnie z VI wieku n.e.) trafiły stamtąd do biblioteki uniwersytetu w Cambridge oraz do innych bibliotek w Europie i Ameryce. Obecnie w różnych bibliotekach na świecie znajduje się około 6000 skatalogowanych manuskryptów całego tekstu hebrajskiej Biblii lub części. Jeszcze stosunkowo niedawno tylko nieliczne fragmenty sięgały dalej niż X wieku n.e. Jednakże w roku 1947 w rejonie Morza Martwego odkryto zwój z Księgą Izajasza, a w kolejnych latach z tamtejszych grot wydobyto na światło dzienne mnóstwo rękopiśmiennych skarbów ukrytych 19 wieków temu, między innymi wiele bezcennych zwojów Biblii hebrajskiej. Według opinii specjalistów niektóre pochodzą z ostatnich kilku stuleci przed naszą erą. Badania porównawcze około 6000 wspomnianych rękopisów Biblii hebrajskiej umożliwiają ustalenie tekstu hebrajskiego i ukazują, z jak wielką starannością był przekazywany.
Język hebrajski jest najstarszym z grupy języków semickich. Prawdopodobnie jest spokrewniony z językiem, którym posługiwano się w Kanaanie za czasów Abrahama i który dał początek różnym dialektom kananejskim. W Księdze Izajasza 19:18 nazwano go „językiem Kanaanu”. Mojżesz był człowiekiem starannie wykształconym, biegłym nie tylko w mądrości Egipcjan, lecz także w języku hebrajskim — w mowie swych przodków. Umiał zatem czytać starożytne dokumenty, z którymi się zetknął, te zaś mogły stanowić jedno ze źródeł informacji zawartych w biblijnej Księdze Rodzaju. Później, za czasów królów judzkich, hebrajszczyznę nazywano językiem ‘żydowskim’ (2 Królów 18:26, 28). Kiedy żył Jezus, Żydzi mówili nowszą, bardziej rozbudowaną formą hebrajszczyzny, która z czasem przeobraziła się w język nowohebrajski. Warto jednak zwrócić uwagę, że księgi Greckie (NT) dalej wspominają o języku hebrajskim, a nie aramejskim (Jana 5:2; 19:13, 17; Dzieje Apostolskie 22:2; Objawienie 9:11). Hebrajszczyzna biblijna od zamierzchłych czasów służyła jako narzędzie porozumiewania się — była zrozumiała zarówno dla większości przedchrześcijańskich wyznawców יהוה, jak i dla chrześcijan z I wieku. Teksty hebrajskie stanowiły zbiornik krystalicznie czystych wód prawdy, przekazanych i zgromadzonych pod natchnieniem Bożym. Jednakże bezpośrednio mogli z nich korzystać tylko ci, którzy umieli czytać po hebrajsku. Liczące prawie 24 wieki dzieje tłumaczenia Biblii wyraźnie dowodzą, że יהוה błogosławił tej pracy. Poza tym starożytne przekłady Biblii, których manuskrypty przetrwały do dziś, poświadczają nadzwyczajną wiarogodność hebrajskiego tekstu Słowa Bożego (Powtórzonego Prawa 32:43; Mateusza 24:14).

Tekst grecki Biblii

W wiekach od IX do IV p.n.e. trwał okres tak zwanej greki klasycznej. Dominowały wtedy dialekty attycki i joński. Właśnie w tamtym okresie, a zwłaszcza w wiekach V i IV p.n.e., działało wielu greckich dramaturgów, poetów, mówców, historyków, filozofów i uczonych, z których sławę zdobyli między innymi Homer, Herodot, Sokrates i Platon. Mniej więcej od IV wieku p.n.e. do VI n.e. w powszechnym użyciu był język koine — język grecki wspólny. Jego rozwój w znacznej mierze przyśpieszyły wyprawy wojenne Aleksandra Wielkiego, którego armia składała się z żołnierzy pochodzących ze wszystkich stron Grecji. Używane przez nich różne dialekty stopniowo się mieszały, aż powstał i przyjął się 'dialekt wspólny' — koine. Kiedy Aleksander podbił Egipt oraz Azję aż po Indie, dialekt ten upowszechnił się wśród wielu ludów i na kilka stuleci stał się językiem międzynarodowym. Grecka Septuaginta używa słownictwa języka koine, którym w III i II wieku p.n.e. mówiono w egipskim mieście Aleksandria. Za czasów Jezusa i jego apostołów greka koine była językiem międzynarodowym na terenie całego cesarstwa rzymskiego. Poświadcza to sama Biblia. Kiedy Jezusa przybito do pala, napis umieszczony nad jego głową trzeba było sporządzić nie tylko w języku hebrajskim, używanym przez Żydów, lecz także po łacinie — będącej urzędowym językiem na tym terenie — oraz w grece, którą na ulicach Jerozolimy można było usłyszeć niemal równie często, jak w Rzymie, Aleksandrii czy w samych Atenach (Jana 19:19, 20; Dzieje Apostolskie 6:1). Z Dziejów Apostolskich 9:29 wynika, że w Jerozolimie Paweł głosił dobrą nowinę Żydom mówiącym po grecku. Greka koine była już wówczas dynamicznym, żywym, dobrze rozwiniętym językiem — powszechnie znanym i odpowiednim do spełnienia wzniosłego zamierzenia Jehowy, które polegało na dalszym udostępnianiu Jego Słowa.

27 kanonicznych ksiąg Nowego Testamentu spisano w grece używanej na co dzień. Jedynie Ewangelię według Mateusza napisano pierwotnie w biblijnej hebrajszczyźnie, ku pożytkowi Żydów. Wspomniał o tym Hieronim, tłumacz Biblii żyjący w IV wieku; nadmienił też, że później przetłumaczono ją na język grecki. Dokonał tego najwidoczniej sam Mateusz, gdyż jako były rzymski urzędnik państwowy — poborca podatków — niewątpliwie znał hebrajski, łacinę i grekę (Marka 2:14-17). Pozostali chrześcijańscy pisarze biblijni: Marek, Łukasz, Jan, Paweł, Piotr, Jakub i Juda, pisali w języku koine — popularnym, żywym i zrozumiałym zarówno dla chrześcijan, jak i dla większości ludzi żyjących w I wieku. Ostatni oryginalny rękopis sporządził Jan około 98 roku n.e. O ile wiadomo, do naszych czasów nie przetrwał żaden oryginał z owych 27 manuskryptów spisanych w koine. Powstały jednak odpisy oryginałów, kopie tych odpisów, a także całe rodziny kopii, które utworzyły ogromny zbiór rękopisów greckiej Biblii. Zbiór ponad 13 000 rękopisów. Obecnie dostępne są niezwykle liczne manuskrypty wszystkich 27 ksiąg kanonicznych. Niektóre obejmują obszerne partie NT, inne zaś jedynie ich fragmenty. Szacuje się, że istnieje ponad 5000 manuskryptów w dawnej grece. Ponadto zachowało się przeszło 8000 rękopisów w innych językach, czyli w sumie ponad 13 000 dokumentów. Pochodzą one z okresu od II do XVI wieku n.e. i pomagają ustalić poprawne brzmienie tekstu oryginalnego. Najstarszym jest papirusowy fragment Ewangelii według Jana opatrzony symbolem P52 i przechowywany w Bibliotece Johna Rylandsa w Manchesterze. Powstał w pierwszej połowie II wieku n.e., prawdopodobnie około roku 125. A zatem kopię tę sporządzono zaledwie jakieś ćwierć wieku po oryginale. Kiedy się weźmie pod uwagę fakt, iż brzmienie tekstu dzieł większości pisarzy klasycznych można dziś potwierdzić bardzo nielicznymi manuskryptami, na ogół młodszymi od oryginałów co najmniej o kilka stuleci, łatwiej pojąć, jak obszerna jest dokumentacja poświadczająca wiarogodność tekstu NT. Najstarsze teksty, podobnie jak pierwsze kopie Septuaginty, spisano na papirusie, na nim też sporządzano rękopisy biblijne mniej więcej aż do IV wieku n.e. Pisarze biblijni prawdopodobnie używali papirusu także wtedy, gdy wysyłali listy do zborów chrześcijańskich. Bardzo dużo manuskryptów papirusowych znaleziono w egipskiej prowincji Fajum. Pod koniec XIX wieku wydobyto na światło dzienne szereg papirusów biblijnych. W roku 1931 doniesiono o odkryciu rękopisów, które okazały się jednymi z najważniejszych manuskryptów odnalezionych w czasach nowożytnych. Były to fragmenty 11 kodeksów, zawierające części 8 różnych ksiąg natchnionych Pism Hebrajskich i 15 ksiąg Chrześcijańskich Pism Greckich — wszystkie w języku greckim. Papirusy te powstały między II a IV wiekiem n.e. Wiele fragmentów z tego znaleziska znajduje się obecnie w Kolekcji Chestera Beatty’ego; opatrzono je symbolami P45, P46 i P47, przy czym „P” oznacza „papirus”. W latach 1956-1961 opublikowano w Genewie papirusy należące do innego niezwykłego zbioru. Znane są jako papirusy Bodmera (P66 i P75) i zawierają tekst dwóch Ewangelii z początku III wieku. Odnalezione papirusy poświadczają, że kanon Biblii został zamknięty bardzo wcześnie. Dwa kodeksy spośród papirusów Chestera Beatty’ego — jeden zawierający fragmenty czterech Ewangelii i Dziejów Apostolskich (P45), a drugi 9 z 14 listów Pawła (P46) — dowodzą, iż natchnione Pisma skompletowano wkrótce po śmierci apostołów. Ponieważ musiało upłynąć trochę czasu, zanim kodeksy takie się upowszechniły i trafiły do Egiptu, więc wspomniane księgi zestawiono najpóźniej w II wieku. A zatem nie ulega wątpliwości, iż przed końcem owego stulecia kanon Pism Greckich był już ustalony, co oznaczało zarazem skompletowanie całej Biblii.